Skitury dla początkujących to dziś jeden z najszybciej rosnących sposobów spędzania zimy w górach. Podchodzisz pod górę na nartach z przyklejonymi fokami, a potem zjeżdżasz tam, gdzie nie ma wyciągów ani kolejek. Brzmi jak sport dla wyczynowców, ale pierwsze wyjścia da się zrobić po kilku godzinach nauki, jeśli umiesz w miarę pewnie jeździć na nartach. Wyjaśniamy, jakiego sprzętu potrzebujesz, jak się uczyć i gdzie w Polsce zacząć.
Czym są skitury i czym różnią się od zwykłych nart
Skitury, czyli skituring albo skialpinizm turystyczny, to połączenie wędrówki i zjazdu. Narty skiturowe mają wiązania, które przy podejściu zwalniają piętę, tak że idziesz krokiem podobnym do marszu. Do ślizgów przyklejasz foki, czyli pasy materiału z włosiem, które przesuwają się do przodu, ale nie pozwalają narcie zjechać do tyłu. Na szczycie zdejmujesz foki, blokujesz piętę i zjeżdżasz jak na zwykłych nartach.
Najważniejsza różnica: na skiturach to Ty jesteś wyciagiem. Godzina podejścia daje zwykle kilkaset metrów przewyższenia, a zjazd trwa kilka minut. Dla wielu osób właśnie to jest najlepsze: cisza, ruch, widoki i zjazd po śniegu, którego nikt wcześniej nie ruszył.
Czy dam radę? Wymagania na start
Na pierwsze skitury nie trzeba być sportowcem, ale kilka rzeczy ułatwia życie:
- pewna jazda na nartach zjazdowych po czerwonej trasie, także przy gorszym śniegu,
- kondycja na 2–3 godziny marszu pod górę w umiarkowanym tempie,
- gotowość, żeby pierwsze wyjścia robić krótko i po łatwym terenie.
Najtrudniejszy dla początkujących jest zwykle zjazd poza przygotowaną trasą. Śnieg w lesie bywa ciężki, zmrożony albo nierówny, a narty skiturowe są lżejsze i mniej stabilne od zjazdowych. Dlatego pierwsze wyjścia najlepiej robić tam, gdzie można zjechać po ratraku.
Sprzęt – co jest potrzebne
Zestaw skiturowy składa się z kilku elementów, które razem kosztują sporo. Na początek nie musisz niczego kupować, bo w górskich miejscowościach są wypożyczalnie z kompletami na dzień albo weekend.
| Element | Do czego służy | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Narty skiturowe | podejście i zjazd | lżejsze od zjazdowych, szerokość ok. 80–95 mm pod butem na start |
| Wiązania skiturowe | zwalniają piętę przy podejściu | pinowe (lekkie) albo ramowe (cięższe, bardziej jak zjazdowe) |
| Buty skiturowe | chodzenie i zjazd | tryb „walk” z ruchomą cholewką, dopasowanie jak w butach zjazdowych |
| Foki | przyczepność pod górę | przycięte do konkretnych nart, klej trzeba chronić przed wilgocią |
| Kije | podparcie przy podejściu | najlepiej regulowane, z dużymi talerzykami na śnieg |
| Harszle | podejście po twardym, zmrożonym śniegu | przydają się na trawersach i oblodzonych stokach |
Do tego kask, gogle i okulary, plecak 20–30 litrów, termos i warstwowa odzież. Przy podejściu jest gorąco nawet przy mrozie, więc ubierasz się lżej niż na stok, a na zjazd zakładasz ciepłą kurtkę. Zasadę warstw opisujemy w tekście ubiór na cebulkę zimą.
Sprzęt lawinowy
Jeśli wychodzisz poza przygotowane trasy w terenie, gdzie mogą schodzić lawiny, potrzebujesz zestawu lawinowego: detektora, łopaty i sondy. Ważniejsze od samego sprzętu jest jednak to, czy umiesz go użyć. Detektor w plecaku osoby, która nigdy nie ćwiczyła poszukiwań, niewiele daje. Na początek wybieraj trasy, na których zagrożenie lawinowe praktycznie nie występuje: przy trasach zjazdowych, w lesie, na łagodnych stokach.
Jak się nauczyć – kurs czy samemu
Teoretycznie wszystko da się wyczytać z poradników. W praktyce jeden dzień z instruktorem oszczędza wielu frustracji. Na kursie skiturowym nauczysz się:
- przyklejania i zdejmowania fok bez zdejmowania nart,
- chodzenia pod górę z właściwą długością kroku i podparciem kijami,
- zakosów i nawrotów, czyli zmiany kierunku na stromym stoku,
- przełączania butów i wiązań między trybem podejścia a zjazdu,
- zjazdu w zmiennym śniegu,
- czytania komunikatu lawinowego i oceny terenu,
- podstaw poszukiwań detektorem.
Kursy prowadzą szkoły narciarskie i górskie w Zakopanem, Szczyrku, Karpaczu i w Bieszczadach. Krótkie, jednodniowe szkolenia wprowadzające wystarczą na start po łatwym terenie. Na trasy wysokogórskie potrzebny jest pełny kurs lawinowy.
Najczęstsze błędy na pierwszych skiturach
Prawie każdy początkujący popełnia te same błędy. Za szybkie tempo na początku podejścia, przez które po godzinie nie ma siły. Za ciepłe ubranie i spocona bielizna, która potem marznie na zjeździe. Za duże kroki zamiast krótkich, posuwistych. I zbyt ambitny plan, który kończy się zjazdem po zmroku.
Dobra zasada: pierwsze wyjście planuj na połowę tego, co wydaje Ci się możliwe. Lepiej wrócić z niedosytem niż na czołówce.
Gdzie w Polsce zacząć
Najłatwiej zacząć wzdłuż tras zjazdowych. Wiele polskich ośrodków dopuszcza podchodzenie skraju stoku na fokach, czasem w wyznaczonych godzinach albo po wykupieniu specjalnego biletu. Zasady są różne, więc sprawdź regulamin konkretnej stacji.
Popularne miejsca dla początkujących:
- Beskid Śląski – łagodne stoki wokół Szczyrku i Wisły, dużo dróg leśnych.
- Karkonosze i Góry Izerskie – szerokie drogi do schronisk, w Izerach łagodny teren.
- Bieszczady – połoniny z rozległymi stokami, ale ze zmienną pogodą i wiatrem.
- Gorce i Beskid Sądecki – zalesione grzbiety, mało ludzi.
Tatry kuszą, ale to teren wysokogórski z realnym zagrożeniem lawinowym. Na pierwsze sezony lepiej odpuścić je albo chodzić tylko z przewodnikiem. W Tatrzańskim Parku Narodowym skiturowcy mogą poruszać się tylko po wyznaczonych trasach i szlakach. W słowackiej części szlaki powyżej schronisk są zimą zamknięte.
Pierwsze wyjście krok po kroku
Żeby nie było teoretycznie, oto plan pierwszego samodzielnego wyjścia, który sprawdza się u większości osób po jednodniowym kursie. Zakłada stok z ratrakiem i las obok, bez terenu lawinowego.
- Wieczorem sprawdź prognozę, komunikat i regulamin ośrodka dotyczący podchodzenia na fokach.
- Rano przyklej foki jeszcze na parkingu, w cieple, bo na mrozie klej słabiej trzyma.
- Pierwsze 15 minut idź wyraźnie wolniej, niż masz ochotę. Ciało musi się rozgrzać.
- Co 30–40 minut krótka przerwa na łyk ciepłego napoju i sprawdzenie, czy nie robią się odciski.
- Na górze zdejmij warstwę przepoconą, załóż suchą i ciepłą kurtkę, dopiero potem zdejmij foki.
- Pierwszy zjazd zrób po przygotowanej trasie, a dopiero kolejny spróbuj obok, w lesie, jeśli śnieg na to pozwala.
Na pierwsze wyjście wystarczy 400–600 metrów przewyższenia. To dwie, trzy godziny podejścia w spokojnym tempie i kilka zjazdów. Przy kolejnych wyjściach łatwo wydłużać trasę, kiedy już wiesz, jak reaguje Twoje ciało i sprzęt.
Śnieg i pogoda – jak wybrać dzień
Na skiturach śnieg zmienia wszystko. Ten sam stok w dzień po opadach daje miękki, przyjemny zjazd, a dwa dni później, po odwilży i nocnym przymrozku, robi się z niego zmarznięta skorupa, po której trudno zjechać nawet doświadczonym. Początkującym najlepiej służą dni z kilkucentymetrową warstwą świeżego śniegu na twardym podłożu i bez silnego wiatru.
Wiatr jest często niedoceniany. Na grzbietach i połoninach potrafi wiać tak mocno, że trudno stać, a do tego przenosi śnieg i tworzy nawisy oraz deski śnieżne, które są groźne lawinowo. Jeśli prognoza mówi o silnym wietrze w wyższych partiach, wybierz zalesioną trasę albo przesuń wyjście.
Zwracaj też uwagę na godziny. W grudniu i styczniu zmierzch zapada przed szesnastą, a podejście i tak trwa dłużej niż na mapie. Wyjście o dziewiątej to rozsądne minimum.
Bezpieczeństwo – kilka zasad, które ratują życie
Na skiturach odpowiadasz sam za siebie. Nie ma ratraków, patroli narciarskich ani zamkniętej trasy z siatką. Dlatego przed każdym wyjściem:
- sprawdź prognozę i komunikat lawinowy,
- powiedz komuś, gdzie idziesz i kiedy planujesz wrócić,
- zainstaluj aplikację Ratunek i zapisz numery 985 oraz 601 100 300,
- zabierz czołówkę, bo zimowy dzień kończy się wcześnie,
- nie chodź sam, przynajmniej na początku.
Szczegółowo opisujemy to w artykule jak sprawdzić warunki w górach zimą.
Jak zadbać o foki i sprzęt po wyjściu
Foki to najbardziej wrażliwa część zestawu. Po powrocie nie zostawiaj ich zwiniętych w plecaku. Rozłóż je w temperaturze pokojowej, z dala od kaloryfera, żeby wyschły, a potem złóż klejem do klej albo na folię ochronną. Brudny lub zawilgocony klej przestaje trzymać i w połowie podejścia foka zaczyna się odklejać, co potrafi zepsuć cały dzień. Narty po sezonie dobrze oddać do serwisu na smarowanie, a wiązania sprawdzić przed kolejną zimą.
Ile to kosztuje
Wypożyczenie kompletu na dzień to wydatek porównywalny z jednodniowym karnetem w dużym ośrodku. Własny sprzęt to kilka tysięcy złotych za nowy zestaw, ale rynek używanych nart i fok jest spory. Wiele osób kupuje najpierw buty, bo dobre dopasowanie buta jest najważniejsze, a narty wypożycza przez pierwszy sezon. Aktualne ceny sprawdź w wypożyczalniach i sklepach górskich.
Jeśli zimą wolisz płaski teren i spokojny ruch, alternatywą są biegówki. Opisaliśmy je w tekście narty biegowe – jak zacząć.
Skitury od zera – to pytacie najczęściej
Czy na skitury trzeba umieć jeździć na nartach?
Tak. Zjazd poza przygotowaną trasą jest trudniejszy niż na stoku, więc dobrze, żeby pewnie jeździć po czerwonych trasach w różnych warunkach.
Czy mogę chodzić na skitury w zwykłych butach narciarskich?
Nie. Zwykłe buty zjazdowe nie mają trybu chodzenia i nie pasują do wiązań skiturowych. Potrzebujesz butów skiturowych z ruchomą cholewką.
Ile kalorii spala się na skiturach?
Sporo, bo to wysiłek wytrzymałościowy porównywalny z intensywnym marszem pod górę z obciążeniem. Dokładna liczba zależy od masy ciała, tempa i przewyższenia.
Czy w Tatrach można chodzić na skitury?
Tak, ale tylko po trasach wyznaczonych przez Tatrzański Park Narodowy i przy uwzględnieniu zagrożenia lawinowego. Początkujący powinni zaczynać w niższych pasmach.
