Raki czy raczki – to jedno z najczęstszych pytań przed pierwszym zimowym wyjściem w góry. Oba służą do chodzenia po lodzie i twardym śniegu, ale to zupełnie inne narzędzia. Raczki wystarczą na oblodzone szlaki w Beskidach czy na drogę do schroniska. Raki są potrzebne tam, gdzie teren jest stromy, a poślizg może skończyć się długim zjazdem po zboczu. Wyjaśniamy różnice, pokazujemy, które wybrać na konkretne trasy, i podpowiadamy, jak ich używać.
Czym są raczki
Raczki to lekkie nakładki na buty: elastyczna guma albo tworzywo naciągane na podeszwę, a pod spodem łańcuszki z krótkimi kolcami, zwykle o długości kilku do kilkunastu milimetrów. Zakłada się je w kilka sekund, pasują do prawie każdego buta, także miękkiego, i ważą kilksaet gramów.
Ich zadanie jest proste: dać przyczepność na płaskim lub umiarkowanie nachylonym, oblodzonym szlaku. Na zmrożonej ścieżce leśnej, ubitym śniegu na drodze do schroniska czy lodzie na kamieniach raczki zmieniają chodzenie z walki o równowagę w zwykły marsz.
Czym są raki
Raki to sztywna, metalowa konstrukcja z długimi zębami, zwykle 10–14, w tym zębami przednimi wystającymi poza czubek buta. Mocuje się je paskami, koszykami albo zatrzaskami do butów o odpowiedniej sztywności podeszwy. Raki pozwalają iść po stromym, twardym śniegu i lodzie, wbijając zęby w nawierzchnię.
Rakom zwykle towarzyszy czekan, który służy do podpierania się na stromiznach i, co najważniejsze, do hamowania w razie poślizgu. Sam czekan bez umiejętności hamowania niewiele daje, a raki bez czekana na stromym stoku to proszenie się o kłopoty.
Raki czy raczki – porównanie
| Cecha | Raczki | Raki |
|---|---|---|
| Długość kolców | krótkie, kilka–kilkanaście mm | długie zęby, 2–4 cm |
| Teren | płaski i umiarkowanie nachylony | stromy śnieg, lód, teren wysokogórski |
| Buty | praktycznie dowolne | buty z odpowiednio sztywną podeszwą |
| Waga | ok. 300–500 g para | ok. 700–1100 g para |
| Zakładanie | kilka sekund | kilka minut, wymaga wprawy |
| Czekan | niepotrzebny | zwykle niezbędny |
| Umiejętności | podstawowe | technika chodzenia, hamowanie czekanem |
Kiedy wystarczą raczki
Raczki sprawdzają się na większości zimowych szlaków w niższych górach, o ile nie prowadzą one przez strome, odsłonięte zbocza. Typowe przykłady:
- leśne szlaki w Beskidach, Gorcach, Pieninach i Sudetach,
- drogi i ścieżki do schronisk, np. do Morskiego Oka czy na Halę Gąsienicową po przetartym szlaku,
- oblodzone chodniki i szlaki spacerowe w miejscowościach górskich,
- zimowe spacery w parkach narodowych na nizinach.
Raczki nie zastąpią raków na stromym, twardym śniegu. Krótkie kolce nie wbijają się wystarczająco głęboko, a na pochyłości 30 i więcej stopni poślizg w raczkach łatwo przechodzi w niekontrolowany zjazd.
Kiedy potrzebne są raki
Raki są konieczne w terenie, w którym upadek oznacza zjazd po zboczu bez możliwości zatrzymania się. W polskich górach to przede wszystkim Tatry powyżej górnej granicy lasu: podejścia na przełęcze, granie, strome żleby. Także w Karkonoszach na stromych fragmentach przy zlodzeniu i w Bieszczadach na połoninach przy twardym, wywianym śniegu.
Raki to sprzęt, który zwiększa możliwości, ale nie zmniejsza ryzyka lawinowego ani nie uczy techniki. Zanim pójdziesz w teren wysokogórski zimą, sprawdź komunikat lawinowy i warunki. Piszemy o tym w artykule jak sprawdzić warunki w górach zimą.
Raczki – na co patrzeć przy zakupie
Raczki wyglądają podobnie, ale różnią się w szczegółach, które na szlaku mają duże znaczenie. Najważniejsza jest długość i liczba kolców: modele z kolcami poniżej centymetra sprawdzają się na chodnikach i płaskich ścieżkach, a te z dłuższymi, kilkunastomilimetrowymi kolcaami lepiej trzymają na górskim szlaku. Druga rzecz to elastomer – gumowa część, która opina but. Na mrozie tańsze modele twardnieją i pękają, a dobre zachowują elastyczność nawet przy minus dwudziestu stopniach.
Zwróć też uwagę na rzep lub pasek nad podbiciem, który zabezpiecza raczki przed zsunięciem przy głębszym śniegu, i na rozmiar. Raczki dobiera się do rozmiaru buta, a za duże przekręcają się na podeszwie. Przymierz je do butów, w których będziesz chodzić, a nie do tych, w których przyszedłeś do sklepu.
Raki czy raczki na popularnych trasach
Żeby było konkretnie, oto orientacyjne zestawienie dla kilku popularnych zimowych celów. Warunki zmieniają się z dnia na dzień, więc tabela to punkt wyjścia, a nie gwarancja.
| Trasa | Zwykle wystarczy | Uwagi |
|---|---|---|
| Kuźnice – Hala Gąsienicowa | raczki | szeroki, przetarty szlak, oblodzenia przy schodach |
| Palenica Białczańska – Morskie Oko | raczki | asfaltowa droga, często oblodzona |
| Kasprowy Wierch od Hali Gąsienicowej | raki i czekan | stromiej, teren lawinowy przy złych warunkach |
| Śnieżka z Karpacza przez Kocioł Łomniczki | raki i czekan | strome podejście, zlodzenia i wiatr |
| Babia Góra | raczki lub raki | zależnie od zlodzenia kopuły szczytowej i wiatru |
| Szlaki w Beskidzie Śląskim i Gorcach | raczki | głównie leśne, łagodne |
Raki a buty – dopasowanie
Raki dzieli się według sposobu mocowania, a każdy rodzaj wymaga innego buta:
- Raki paskowe (koszykowe) – mocowane paskami lub plastikowymi koszykami z przodu i z tyłu. Pasują do większości sztywnych butów trekkingowych bez specjalnych rantów.
- Raki półautomatyczne – koszyk z przodu i zatrzask z tyłu. Wymagają buta z tylnym rantem.
- Raki automatyczne – zatrzaski z przodu i z tyłu. Wymagają butów wysokogórskich z rantami z obu stron.
Najważniejsze jest to, żeby podeszwa buta była wystarczająco sztywna. Miękki but trekkingowy wygina się, a raki z czasem pękają albo spadają. Przed zakupem przymierz raki do swoich butów w sklepie i sprawdź, czy trzymają się mocno i nie da się ich zsunąć.
Jak chodzić w rakach
Chodzenie w rakach wymaga trochę wprawy. Kilka zasad, które dobrze przećwiczyć na łagodnym stoku, zanim pójdziesz w trudniejszy teren:
- stawiaj stopy nieco szerzej niż zwykle, żeby zęby nie zahaczały o nogawki i drugi but,
- na łagodnym zboczu stawiaj całą stopę płasko, żeby wszystkie zęby pracowały,
- na stromym podejściu wbijaj przednie zęby albo idź zakosami,
- przy zejściu ugnij kolana i stawiaj całą stopę, nie pięty,
- uważaj na nogawki: rozdarta zębem nogawka to częsty widok, a zahaczenie może skończyć się upadkiem,
- zdejmuj raki na odcinkach kamienistych bez śniegu, jeśli to możliwe.
Przy cieplejszej pogodzie mokry śnieg przykleja się do raków i tworzy pod butem „kulę”, która zabiera całą przyczepność. Pomagają antyśnieżne podkładki pod rakami i regularne stukanie czekanem w rak.
Czekan – nie dodatek, tylko część zestawu
Czekan w terenie stromym służy do podparcia i asekuracji, ale przede wszystkim do hamowania po poślizgu. Technikę hamowania ćwiczy się na bezpiecznym stoku z płaskim wybiegiem, najlepiej pod okiem instruktora na kursie turystyki zimowej. Bez takiego treningu w stresie trudno ją zastosować.
Długość czekana dobiera się do wzrostu i rodzaju terenu. Do turystyki zimowej sprawdza się prosty czekan turystyczny o długości sięgającej mniej więcej do kostki, gdy trzymasz go w opuszczonej ręce.
Najczęstsze błędy
Najgroźniejszy błąd to założenie, że raczki są „lżejszą wersją raków” i nadają się wszędzie. W Tatrach co sezon ratownicy pomagają turystom, którzy w raczkach weszli na stromy, oblodzony stok i nie mogą ani wejść wyżej, ani bezpiecznie zejść. Drugi błąd to zakładanie raków dopiero wtedy, gdy już jest ślisko i stromo. Raki zakłada się wcześniej, na wygodnym, płaskim miejscu, a nie na półce nad przepaścią. Trzeci: kupienie raków bez przymierzenia do własnych butów i odkrycie na szlaku, że nie trzymają się podeszwy.
Jak przechowywać i dbać o sprzęt
Po każdym wyjściu wysusz raki i raczki, żeby nie rdzewiały. Raz w sezonie sprawdź, czy paski nie są popękane, a łańcuszki w raczkach nie są rozciągnięte. Zęby raków ostrzy się pilnikiem ręcznym, nigdy szlifierką, która przegrzewa i osłabia stal. Do transportu używaj pokrowca, bo ostre zęby niszczą plecak i potrafią zranić.
Kurs turystyki zimowej
Jeśli planujesz wyjścia w raki i z czekanem, najlepszym krokiem jest kurs turystyki zimowej. Organizują go szkoły górskie, kluby wysokogórskie i przewodnicy, zwykle w Tatrach i Karkonoszach. W dwa, trzy dni uczysz się chodzenia w rakach, hamowania czekanem, oceny zagrożenia lawinowego i podstaw poszukiwań. To wiedza, której nie zastąpi żaden film ani artykuł, bo trzeba ją przećwiczyć na śniegu.
Ile kosztują i co kupić na start
Raczki to wydatek rzędu ceny dobrej czapki zimowej, raki z czekanem – kilka razy więcej. Jeśli chodzisz zimą głównie po Beskidach i Sudetach, zacznij od raczków. Jeśli planujesz Tatry powyżej granicy lasu, potrzebujesz raków, czekana i kursu. W wielu wypożyczalniach w Zakopanem i Karpaczu można wypożyczyć jedno i drugie na dzień, co ma sens, zanim zdecydujesz się na zakup. Aktualne ceny sprawdzisz w sklepach górskich.
Do kompletu zimowego wyposażenia dobierz odpowiednią odzież – piszemy o niej w tekście ubiór na cebulkę zimą.
Raki i raczki – pytania przed zakupem
Czy w raczkach można iść do Morskiego Oka zimą?
Tak, na drodze do Morskiego Oka raczki zwykle wystarczają. Dalej, w stronę Czarnego Stawu i Rys, teren robi się stromy i potrzebne są raki, czekan i doświadczenie.
Czy raki pasują do każdego buta trekkingowego?
Nie. Raki wymagają buta z odpowiednio sztywną podeszwą. Raki paskowe pasują do większości sztywnych butów, automatyczne tylko do butów wysokogórskich z rantami.
Czy raczki przydają się też w mieście?
Tak. Modele z krótkimi kolcami sprawdzają się na oblodzonych chodnikach i parkowych alejkach, szczególnie dla osób starszych.
Czy raczki zastąpią raki w Tatrach?
Na drogach do schronisk tak, ale nie w terenie stromym powyżej granicy lasu. Tam krótkie kolce raczków nie dają wystarczającej przyczepności.
