Ubiór na cebulkę zimą to sposób na to, żeby nie marznąć na postoju i nie gotować się pod górę. Zamiast jednej grubej kurtki zakładasz kilka cieńszych warstw, które zdejmujesz i dokładasz w zależności od wysiłku i pogody. Brzmi prosto, ale diabeł tkwi w szczegółach: materiałach, kolejności i tym, kiedy zdejmować warstwę. Rozpisujemy to na konkretne zestawy na szlak, narty i biegówki.
Dlaczego warstwy, a nie gruba kurtka
Ciało w ruchu produkuje dużo ciepła. Na podejsciu pod górę nawet przy minus dziesięciu stopniach szybko robi się gorąco, a pot zostaje w ubraniu. Kiedy stajesz na szczycie albo zaczynasz zjazd, mokra odzież wychładza Cię kilka razy szybciej niż sucha. To właśnie dlatego ludzie marzną zimą w górach: nie z powodu za cienkiego ubrania, tylko przepoconego.
System warstw rozwiązuje ten problem. Na podejściu idziesz w cienkich warstwach, które odprowadzają wilgoć. Na postoju dokładasz ciepłą warstwę na wierzch. Przy wietrze zakładasz membranę. Każda warstwa ma swoje zadanie i żadna nie musi robić wszystkiego naraz.
Trzy warstwy – zasada podstawowa
| Warstwa | Zadanie | Materiały | Czego unikać |
|---|---|---|---|
| Pierwsza (bielizna) | odprowadza pot od skóry | wełna merino, syntetyki (poliester, polipropylen) | bawełny – chłonie wodę i długo schnie |
| Druga (ocieplająca) | zatrzymuje ciepło | polar, cienki puch, ocieplina syntetyczna, gruba wełna | za grubej warstwy na wysiłek |
| Trzecia (zewnętrzna) | chroni przed wiatrem, śniegiem, deszczem | kurtka z membraną, softshell | kurtek nieoddychających, w których się zaparzasz |
Do tego czwarta, „postojowa” warstwa: ciepła kurtka puchowa lub syntetyczna, którą nosisz w plecaku i zakładasz na postoju albo przy zjeździe. O wyborze takiej kurtki piszemy w tekście kurtka puchowa czy syntetyczna.
Bielizna – fundament całego systemu
Jeśli masz zainwestować w jedną rzecz, niech to będzie bielizna termoaktywna. To ona decyduje, czy będziesz suchy. Wełna merino jest ciepła nawet wilgotna, nie łapie zapachu i jest przyjemna w dotyku, ale schnie wolniej i jest delikatniejsza. Syntetyki szybciej schną, są tańsze i bardziej wytrzymałe, ale po całym dniu potrafią nieprzyjemnie pachnieć. Wiele osób łączy jedno z drugim: koszulka z merino, getry syntetyczne.
Grubość bielizny dobierz do aktywności. Na intensywne podejście czy biegówki – cienka. Na spokojny spacer czy stanie na stoku – grubsza.
Warstwa ocieplająca – ile i jaka
Druga warstwa to ta, którą najczęściej zmieniasz w ciągu dnia. Polar jest uniwersalny: ciepły, oddychający, szybko schnie, nie boi się wilgoci. Cienkie kurtki z ociepliną syntetyczną są lżejsze i lepiej się pakują. Puch daje najwięcej ciepła przy najmniejszej wadze, ale nie lubi wilgoci, więc jako warstwa robocza na intensywny wysiłek sprawdza się gorzej.
Dobra praktyka: zamiast jednego grubego polaru miej dwa cieńsze elementy, np. bluzę i kamizelkę. Łatwiej regulować ciepło, a kamizelka chroni tułów, nie przegrzewając rąk.
Warstwa zewnętrzna – membrana czy softshell
Kurtka z membraną chroni przed wiatrem i mokrym śniegiem, ale nawet najlepsza membrana przy dużym wysiłku nie nadąża z odprowadzaniem wilgoci. Softshell jest bardziej przewiewny i elastyczny, dobrze chroni przed wiatrem, ale gorzej przed mokrym śniegiem. Na suchą, mroźną pogodę softshell jest często lepszym wyborem na podejście, a membranę trzymasz w plecaku na grań i opady.
Zwróć uwagę na wentylację: zamki pod pachami w kurtce to drobiazg, który mocno pomaga regulować temperaturę bez zdejmowania całej warstwy.
Nogi, dłonie, głowa i stopy
Najczęściej marzną nie tułów, tylko kończyny. To tam zimą trzeba szczególnie pamiętać o warstwach.
- Nogi – getry termoaktywne i spodnie softshellowe albo spodnie z membraną. Na bardzo zimne dni dodatkowe ocieplane spodnie na postój.
- Dłonie – dwie pary: cienkie rękawiczki na podejście i grube rękawice lub łapawice na postój i zjazd. Zapasowe w plecaku, bo pierwsze prawie zawsze przemokną.
- Głowa – cienka czapka lub opaska na wysiłek, ciepła czapka na postój, komin lub kominiarka na wiatr.
- Stopy – skarpety z merino lub syntetyczne, raczej dopasowane niż grube, bo za ciasny but z grubą skarpetą zimniej grzeje.
- Oczy – okulary przeciwsłoneczne na słońce, gogle na wiatr i zamieć.
Zestaw na zimowy szlak
Przykładowy zestaw na całodniową wycieczkę w Beskidy przy minus 5 stopniach i umiarkowanym wietrze:
- Koszulka z długim rękawem z merino, getry syntetyczne.
- Cienki polar lub bluza z ociepliną.
- Softshell na tułów i spodnie softshellowe.
- W plecaku: kurtka z membraną, kurtka puchowa, druga para rękawic, ciepła czapka, komin.
Ruszasz w pierwszej, drugiej i trzeciej warstwie, ale z rozpiętymi zamkami. Po kwadransie, kiedy się rozgrzejesz, zdejmujesz polar. Na grani dokładasz membranę, a na postoju puch na wierzch, bez zdejmowania reszty.
Zestaw na narty zjazdowe
Na stoku więcej stoisz, niż się ruszasz: kolejka, wyciąg, przerwy. Dlatego potrzebujesz więcej izolacji niż na szlaku. Bielizna termoaktywna, ciepła warstwa ocieplająca i kurtka narciarska z ociepliną to standard. Kurtka narciarska jest cieplejsza niż turystyczna membrana, bo łączy ochronę przed wiatrem z ociepleniem. Na wyciągu krzesełkowym przy wietrze potrafi być bardzo zimno, więc komin i gogle są obowiązkowe.
Zestaw na biegówki
Na biegówkach jest odwrotnie: wysiłek jest stały i intensywny, więc ubierasz się lżej, niż podpowiada termometr. Cienka bielizna, lekka bluza i wiatrówka zwykle wystarczą przy minus kilku stopniach. Na start ma być Ci lekko chłodno. Jeśli w pierwszej minucie jest ciepło, po dziesięciu będziesz się gotować. Więcej o samym sporcie w tekście narty biegowe – jak zacząć.
Kiedy zdejmować, a kiedy dokładać
Najważniejsza umiejętność w systemie warstw to reagowanie na czas. Zdejmij warstwę, zanim zaczniesz się pocić, a nie wtedy, gdy już jesteś mokry. Dołóż warstwę, zanim zmarzniesz, czyli od razu po zatrzymaniu, a nie po pięciu minutach stania. To brzmi banalnie, ale większość osób robi odwrotnie, bo nie chce się im zatrzymywać.
Kilka nawyków, które bardzo pomagają:
- przed podejściem zdejmij jedną warstwę, nawet jeśli na postoju jest chłodno,
- na krótkich postojach zakładaj puch na wierzch, bez zdejmowania kurtki i plecaka, jeśli to możliwe,
- używaj zamków wentylacyjnych i rozpinania kołnierza zamiast zdejmowania całej kurtki.
Mróz poniżej minus 15 stopni
Przy silnym mrozie system warstw działa tak samo, ale margines błędu jest mniejszy. Dokładasz grubszą bieliznę, cieplejszą warstwę środkową i zakładasz puch wcześniej, czasem już na podejściu. Szczególnie chroń twarz, palce i uszy, bo tam odmrożenia pojawiają się najszybciej. Krótsze postoje, ciepły napój z termosu i jedzenie co godzinę pomagają organizmowi produkować ciepło.
Odzież dla dzieci
Dzieci marzną szbciej niż dorośli, ale też szybciej się pocą, bo biegają, tarzają się w śniegu i nie siedzą w miejscu. System warstw działa u nich tak samo, tylko trzeba częściej sprawdzać. Dobrym testem jest dotknięcie karku: ciepły i suchy to dobrze, spocony – zdejmij warstwę, zimny – dołóż. Zapasowe rękawiczki i skarpety dla dzieci to podstawa każdej zimowej wycieczki.
Jak skompletować zestaw bez wydawania fortuny
Pełny zestaw odzieży zimowej z górnej półki kosztuje tyle, co tygodniowy wyjazd. Nie trzeba jednak kupować wszystkiego naraz ani w najdroższych sklepach. Kolejność, która ma sens dla większości osób:
- Bielizna termoaktywna – największa różnica w komforcie za rozsądne pieniądze.
- Dobre skarpety i rękawice – tu oszczędzanie szybko się mści.
- Kurtka puchowa lub syntetyczna na postój – może być tańsza, byle ciepła i lekka.
- Softshell lub membrana – często wystarczy model z poprzedniego sezonu na wyprzedaży.
- Polar – najtańszy element, sprawdzi się nawet prosty model z sieciówki sportowej.
- Spodnie – softshellowe na większość warunków, z membraną na mokry śnieg.
Dobrym źródłem są wyprzedaże pod koniec zimy i sklepy z używaną odzieżą outdoorową. Kurtka z membraną czy polar po kilku sezonach u poprzedniego właściciela często wciąż świetnie działa.
Pranie i pielęgnacja
Odzież techniczna działa tylko wtedy, gdy jest czysta. Brud i pot zatykają pory membrany, a puch pozlepiany od tłuszczu traci objętość i przestaje grzać. Kilka zasad: pierz w niskiej temperaturze, specjalnymi środkami do odzieży technicznej i puchu, bez płynu do płukania, który niszczy właściwości tkanin. Membranę raz na jakiś czas impregnuj, żeby woda spływała po powierzchni zamiast w nią wsiąkać. Kurtkę puchową susz w suszarce w niskiej temperaturze z kilkoma piłeczkami tenisowymi, które rozbijają grudki puchu. Wełnę merino pierz delikatnie i susz na płasko.
Najczęstsze błędy
Bawełniana koszulka pod spodem. Za gruba kurtka na podejście. Jedna para rękawiczek na cały dzień. Za ciasne buty z grubymi skarpetami. Brak ciepłej warstwy na postój, bo „przecież pod górę jest ciepło”. Każdy z tych błędów osobno da się przeżyć, ale razem potrafią zamienić przyjemną wycieczkę w walkę z zimnem. Przed wyjazdem przejrzyj też listę apteczka na zimowy wyjazd, gdzie opisujemy ochronę skóry przed mrozem.
Warstwy zimą – odpowiedzi na częste pytania
Ile warstw założyć w góry zimą?
Zwykle trzy na sobie (bielizna, warstwa ocieplająca, kurtka) i jedną ciepłą kurtkę w plecaku na postój. Przy dużym wysiłku na podejściu czasem wystarczą dwie.
Merino czy syntetyk na bieliznę?
Merino jest cieplejsze w wilgoci i nie łapie zapachu, syntetyk szybciej schnie i jest tańszy. Oba są dobre, byle nie bawełna.
Czy jeansy nadają się na zimowy spacer w góry?
Nie. Bawełniany jeans chłonie wilgoć i śnieg, a mokry długo schnie i mocno wychładza. Lepsze są spodnie softshellowe albo trekkingowe z getrami pod spodem.
Czy kurtka narciarska nadaje się na szlak?
Na spacer tak, ale na intensywne podejście bywa za ciepła. Na szlak lepiej sprawdza się zestaw cieńszych warstw z kurtką puchową w plecaku.
